Fragment drzeworytu z końca piętnastego wieku z panoramą Wrocławia

Zbiory Biblioteki Raczyńskich w Narodowym Zasobie Bibliotecznym

Miło nam poinformować, że na posiedzeniu Rady ds. Narodowego Zasobu Bibliotecznego w dniu 27 listopada 2023 roku pod przewodnictwem dr. Tomasza Makowskiego dyrektora Biblioteki Narodowej, pozytywnie zaopiniowano wniosek Prezydenta Miasta Poznania o włączenie do narodowego zasobu bibliotecznego (NZB) wybranych zbiorów Biblioteki Raczyńskich. Do narodowego zasobu bibliotecznego zaliczane są zbiory o szczególnej wartości naukowej, historycznej, kulturalnej, artystycznej; zbiory unikatowe, mające szczególne znaczenie dla dziedzictwa narodowego.

Do zbiorów tych włączona została kolekcja inkunabułów i druków współoprawnych obejmująca 251 druków inkunabułowych i 52 współoprawne z nimi starodruki z XVI i XVII wieku. Najstarszym inkunabułem w kolekcji jest druk pochodzący z oficyny Johannesa Mentelina odbity nie później niż w 1463 r. (sygn. INC.I.15). Znaczącą część kolekcji inkunabułów stanowią druki pochodzące z drukarni Antona Kobergera. Jest ich w sumie 35 z czego aż 5 pochodzi z najwcześniejszego okresu działalności tego typografa i datowane są na I połowę lat 70-tych XV w. Poza nimi nie sposób pominąć „Liber Chronicarum” autorstwa Hartmanna Schedla (sygn. INC.I.13), wydane w 1493 r., które trafiło do zbiorów Biblioteki Raczyńskich w 1938 r. wraz z całą kolekcją zakupioną wówczas od spadkobierców poznańskiego bibliofila i kolekcjonera Stanisława Latanowicza, będąc wcześniej własnością klasztoru benedyktynów mogileńskich oraz sieradzkich dominikanów. Wyjątkowość kolekcji inkunabułów polega też na tym, iż co najmniej dwa z tych druków uważane są za unikatowe. Pierwszy z nich to „Expositio super toto Psalterio” (sygn. INC.II.89) wydrukowany najprawdopodobniej przez Kaspra Straubego pochodzi z około 1475 r. i uznawany jest za jeden z dwóch najstarszych polskich druków obok „Almanachu krakowskiego na rok 1474”. Drugim jest „Sermones” papieża Leona I (sygn. INC.II.79) wydane ok. 1477-1478 nakładem anonimowego typografa działającego prawdopodobnie w Chełmnie. Do najcenniejszych inkunabułów zaliczyć również należy druki pochodzące od Petera Schöffera, który przejął drukarnię po Johannie Gutenbergu wraz z jego narzędziami i czcionkami drukarskimi. Od tego wydawcy pochodzi 8 druków (sygn. INC.II.87, INC.I.16/1, INC.I.16/2, INC.I.12, INC.II.61, INC.I.11, INC.III.20/2, INC.I.20) przechowywanych w kolekcji inkunabułów Biblioteki Raczyńskich.

Mapa Orteliusa przedstawiająca świat w szesnastym wieku, kształty kontynentów niemal w znanym nam dziś układzie, większą cześć zajmuje ziemia nieznana i białe plamy na południu.

Mapa z atlasu Orteliusa

Ponadto do narodowego zasobu bibliotecznego włączono wybrane zabytkowe atlasy dawne ze zbiorów Biblioteki Raczyńskich. Należy do nich pierwszy nowoczesny atlas świata „Theatrum orbis terrarum” opracowany przez antwerpskiego kartografa i geografa Abrahama Orteliusa (1527-1598), wydawany od 1570 r. (sygn. A IV 56). Był on najbardziej aktualnym kartograficznym obrazem całego znanego ówcześnie świata. Ponadto najcenniejszy w zbiorach Biblioteki Raczyńskich monumentalny, oryginalnie wydany w jedenastu tomach atlas, stanowiący jednocześnie unikat w skali krajowej „Novus Atlas Absolutissimus” Johannesa Janssoniusa (1588-1664), wydany w Amsterdamie w latach 1647-1658 (sygn. A IV 71/1-9,11), który zawiera 505 ręcznie kolorowanych map. Atlas ma ciekawą proweniencję: nabył go w Królewcu w 1817 r. Julian Ursyn Niemcewicz (1758-1841), którego odręczne wpisy znajdują się na większości kart tytułowych. Od Niemcewicza atlas został odkupiony wraz z częścią jego księgozbioru przez Konstancję z Potockich Raczyńską (1781-1852), która w 1835 r. przekazała go do zbiorów Biblioteki Raczyńskich. W kolekcji NZB znalazł się również najstarszy atlas historyczny w zbiorach Biblioteki Raczyńskich, wydany w Wenecji w 1574 r. przez księgarza i wydawcę Donato Bertellego (? – ok. 1623) „Civitatum aliquot insigniorum et locorum” (sygn. A II 1043). Stanowi zbiór 49 map wykonanych przez weneckich mistrzów sztuki miedziorytowej. Całość związana jest tematycznie z wojną wenecko-turecką prowadzoną w latach 1570 – 1573. Mapy przedstawiają głównie położone we wschodniej części Morza Śródziemnego wyspy i ufortyfikowane nadbrzeżne miasta.

Na koniec warto jeszcze dodać, że Dział Zbiorów Specjalnych naszej biblioteki nie zamierza na tym poprzestać i w 2024 r. rozpoczniemy starania o włączenie do narodowego zasobu bibliotecznego ponad czterystu dalszych unikatowych druków ze zbiorów Biblioteki Raczyńskich, a będą to m.in. Polonica XVI wieku.

Oprac. prof. Piotr Pokora.

Informacja na stronie Biblioteki Narodowej

Przeskocz do treści